ειναι η περιοδος των μεγαλων πολυπτυχων.Εφοσον συνεχιζουμε να εχουμε το προβλημα του να χρονολογησουμε ακριβως τα εργα του,προχωραμε στο διαχωρισμο με βαση καθαρα στυλιστικη.
Περιπου στα 1500,λοιπον,ο ζωγραφος φτιαχνει το διασημο "Πολυπτυχο των οραματων της αλλης πλευρας" (Visions of the Hereafter).Το εργο βρισκεται στη Βενετια λιγο πριν το θανατο του καλλιτεχνη,και το θαυμαζουν πολλοι συγχρονοι δημιουργοι,μεταξυ των οποιοων ο Durer.Η επιρροη του στη Βενετσιανικη ζωγραφικη ειναι τεραστια.
Καποιοι αναλυτες πιστευουν οτι ο Bosch πιθανως να ειχε ενα near-death experience και ζωγραφισε οτι οραμα ειδε,στη διαρκεια αυτης του της εμπειριας.
Ετσι,εχουμε αυτους που ανεβαινουν στον παραδεισο.....
κι αυτους που πεφτουν στην κολαση.Τα τερατα του Bosch,τα διασημα τερατα που γεμιζουν τους πινακες του,εχουν αρχισει ηδη να εμφανιζονται απο την πρωτη περιοδο της καριερας του,αλλα εδω γινονται δαιμονες και αποκτουν ενεργο ρολο.Απο δω και περα ειναι σχεδον μονιμα παροντες....
Ακολουθει το "τριπτυχο του σανου",σημερα στο Πραδο.
Ο παραδεισος,το προπαρτορικο αμαρτημα και η κριση των ανθρωπων,ειναι τα θεματα.Οι ανθρωποι δικαζονται και καταδικαζονται...η καταδικη τους ειναι να μεταμορφωθουν σε εντομα.Το τοπιο ειναι ονειρικο,ή μαλλον εφιαλτικο.
Η κεντρικη σκηνη,με το καρο γεματο σανο,ειναι η πιο ανθρωπινη απ'ολες.Η μουσικη,που εδω συμβολιζει το σαρκικο ερωτα,παιζεται απο το διαβολο.
Ο Χριστος,στο κεντρο,υποκειται στην ανθρωπινη φυση του:ο καλλιτεχνης καταστρεφει τη θεικη φιγουρα.
Και φυσικα,το "τριπτυχο των γήινων απολαυσεων",εργο που καταδικαζει τη λαγνεια των ανθρωπων.Απο τη μια η Εδεμ,απο την αλλη η κολαση.Ο πινακας ειναι ενα χαος που δεν ξεκιναω καν να αναλυσω,εχουν γραφτει βιβλια ολοκληρα με πιθανες ερμηνειες και ακομα δεν τον εχουμε καταλαβει απολυτως...
Η τριτη περιοδος,η οψιμη,τα τελευταια του εργα,ειναι η καταληξη ολης της πορειας του.Ζωγραφισε την κοινωνια της εποχης του σατιριζοντας την,θεωρωντας τους ανθρωπους αφελεις.Μετα ,στη δευτερη περιοδο,παρουσιασε μια ανθρωπινη φυση που συνεχως βαλλεται απο τερατα-δαιμονες ή οτιδηποτε ακαταληπτο που δεν ειναι αναγνωρισιμο.Στην τριτη περιοδο,απογοητευεται και το παιρνει αποφαση.Οι ανθρωποι δεν ειναι αφελεις,και δεν χανουν τη φυση τους γιατι δαιμονες τους προκαλουν.Αντιθετως,ο δαιμονας ειναι μεσα μας,η ανθρωπινη φυση ειναι εξ'αρχης χαλασμενη.Αυτο μας δειχνει με την τελευταια του παραγωγη.
Η στεψη του Ιησου με το αγκαθινο στεφανι εγινε απο ανθρωπους,αλλα για τον Bosch ο μονος με ανθρωπινα χαρακτηριστικα ειναι ο Χριστος.Οι βασανιστες του ειναι σχεδον ανθρωποι,αλλα με τερατωδη χαρακτηριστικα:
Παρομοιως και στο "Ecce homo",το πασιγνωστο "Ιδου ο ανθρωπος"
____________________________
Πως ερμηνευουμε ,λοιπον,αυτα τα σχετικως ακαταληπτα εργα;
Εχουν προταθει 4 ιδεες:
Η πρωτη,οτι εζησε και εδρασε σε μια περιοδο κοινωνικο-θρησκευτικων αναταραχων,οπου η λα'ι'κή πιστη γυρνουσε στα μεσαιωνικα προτυπα κι εκεινος,πιο πιστος απ'ολους,τα ζωγραφισε.
Η δευτερη,το αντιθετο.Οτι ηταν αιρετικος,μελος των Αδαμιτων (οι χιπιδες του 1500,που ζουσαν σε κοινοβια και μοιραζονταν πνευματικα και υλικα αγαθα)....ηταν γνωστη η χρηση παραισθησιογονων απο τους Αδαμιτες,εξ' αλλου.Οι χιπιδες στα 60's δεν ανακαλυψαν τιποτα καινουριο!
Η τριτη,οτι μεταφερει σε εικονες λα'ι'κες ιστοριες και παροιμιες της εποχης και περιοχης του.
Η τεταρτη,οτι ηταν εντελως τρελος.Ο Φρόυντ υποστηριξε οτι ο Βosch ηταν ψυχωτικος και μπερδευε την πραγματικοτητα με τη φαντασια,και οτι η μνημη του ηταν προβληματικη.
Καμια απο τις παραπανω προτασεις δεν ειναι ικανοποιητικη απο μονη της.Η μονη υποθεση που παραμενει ειναι να ισχυουν ολα τα παραπανω ταυτοχρονα!
Αναγνωριζουμε τις παροιμιες στα εργα του,ξερουμε οτι επαιρνε παραισθησιογονα,ηξερε κατι λιγα απο αλχημεια,σιγουρα ηταν και λιγο τρελος.....ειχε ομως μια τεραστια μορφωση και κουλτουρα,ετσι ωστε να αδικειται ουσιαστικα αν τον κρινουμε μονο με μια απο τις παραπανω προτασεις.
Τρελος,εξαρτημενος,μελος σε αιρεσεις και μυστικες οργανωσεις,ιδιοφυϊα....το ζητημα ειναι οτι μετα απο τον Bosch η παγκοσμια τεχνη δεν εμεινε ιδια.Η επιρροη του φανηκε στους συγχρονους του οσο ακομα ζουσε,για να μην πουμε για τους επομενους.Ο Dali και οι συν αυτω σουρεαλιστες τον θεωρησαν προδρομο τους.Ακομα και σημερα επηρεαζει,κι αν καποιος κοιταξει λιγο καλυτερα τα εργα του Joe Coleman,του ζωγραφου των κατα συρροή δολοφονων,θα το δει,500 χρονια μετα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου